- Plazmaferez, kanın plazma kısmını diğer bileşenlerinden ayırarak temizleme veya değiştirme işlemidir.
- Genellikle kanda bulunan zararlı antikorları, toksinleri veya anormal proteinleri vücuttan uzaklaştırmak için kullanılır.
- Çeşitli otoimmün hastalıklar, nörolojik durumlar ve bazı kan hastalıklarının tedavisinde önemli bir yöntemdir.
- İşlem sırasında, hastanın kanı bir makine aracılığıyla işlenir ve ‘temizlenmiş’ kan tekrar vücuda verilir.
Plazmaferez, kanın sıvı kısmı olan plazmanın, kan hücrelerinden özel bir yöntemle ayrıldığı ve gerektiğinde yerine sağlıklı bir plazma veya başka bir sıvı konulduğu tıbbi bir tedavi yöntemidir. Vücutta biriken ve hastalıklara neden olan zararlı maddeleri (antikorlar, toksinler, proteinler vb.) kan dolaşımından temizlemeyi amaçlar. Bu işlem, böbrek diyalizine benzetilebilir ancak diyaliz kanın genel olarak filtrelenmesini sağlarken, plazmaferez özellikle plazma üzerinde yoğunlaşır.
Genel Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Sağlık sorunlarınız için daima bir uzmana danışmalısınız.
Plazmaferez Nasıl Uygulanır?
Plazmaferez işlemi genellikle şu adımları içerir:
- Kanın Alınması: Hastadan bir damar yolu aracılığıyla (genellikle kol veya boyundaki büyük damarlar) kan alınır.
- Plazma Ayrımı: Alınan kan, özel bir makineye (aferez cihazı) aktarılır. Bu makine, santrifüjleme veya membran filtrasyonu yöntemleriyle kanı plazma ve kan hücreleri (kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri, trombositler) olarak ayırır.
- Plazmanın İşlenmesi: Hastalıklı veya zararlı maddeler içeren plazma, ya tamamen atılır ya da özel filtreden geçirilerek temizlenir.
- Yerine Koyma: Eğer hastalıklı plazma atıldıysa, yerine sağlıklı bağışçı plazması (taze donmuş plazma), albumin veya diğer plazma replasman sıvıları verilir.
- Kanın Geri Verilmesi: Temizlenmiş kan hücreleri ve yerine konulan sıvı, başka bir damar yoluyla hastanın vücuduna geri verilir.
Hangi Durumlarda Plazmaferez Uygulanır?
Plazmaferez, özellikle kanda dolaşan patojenik maddelerin neden olduğu belirli hastalıkların tedavisinde kullanılır. Uygulandığı başlıca durumlar şunlardır:
- Otoimmün Hastalıklar: Vücudun kendi dokularına saldıran antikorların bulunduğu Myastenia Gravis, Guillain-Barré Sendromu, Lupus, Romatoid Artrit gibi durumlarda.
- Nörolojik Hastalıklar: Bazı sinir sistemi hastalıkları, özellikle akut ve şiddetli vakalarda.
- Hematolojik Hastalıklar: Trombotik Trombositopenik Purpura (TTP), Hemolitik Üremik Sendrom (HÜS) gibi kan pıhtılaşma bozukluklarında.
- Böbrek Hastalıkları: Goodpasture Sendromu gibi bazı böbrek hastalıklarında.
- İlaç Zehirlenmeleri: Bazı durumlarda kandan toksinleri uzaklaştırmak için.
Yanlış Bilinenler Nelerdir?
- Her Hastalığa Çözüm Değildir: Plazmaferez, her hastalığın tedavisi için uygun değildir. Sadece kanda zararlı maddelerin bulunduğu ve bu maddelerin uzaklaştırılmasının fayda sağlayacağı durumlarda tercih edilir.
- Kan Bağışı Değildir: Bir kan bağışı işlemi gibi görünse de, plazmaferez bir tedavi prosedürüdür ve genellikle hastanın kendi kan hücreleri kendisine geri verilir.
- Tek Başına Yeterli Değildir: Çoğu zaman plazmaferez, hastalığın seyrini yönetmek için diğer ilaç tedavileriyle birlikte kullanılır. Tamamen iyileşme sağlamak yerine semptomları hafifletmeye veya hastalığın ilerlemesini durdurmaya yardımcı olabilir.
Ne Zaman Bir Uzmana Danışılmalı?
Plazmaferez, doktor kararı ve gözetiminde uygulanan ciddi bir tıbbi prosedürdür. Bu tedaviye ihtiyacınız olup olmadığına veya sizin için uygun olup olmadığına yalnızca bir hematolog, nörolog veya nefroloji uzmanı gibi ilgili uzman hekimler, kapsamlı bir değerlendirme sonucunda karar verebilir. Herhangi bir semptomunuz varsa veya bu tedavi hakkında bilgi almak istiyorsanız mutlaka uzman bir hekime başvurmalısınız.
Sıkça Sorulan Sorular
Plazmaferez işlemi acı verir mi?
Genellikle işlem sırasında hafif bir rahatsızlık hissedilebilir, özellikle iğnenin takıldığı an. Ancak anestezi kullanılmaz ve işlem çoğu hasta için tolere edilebilir düzeydedir. İşlem sırasında baş dönmesi, bulantı gibi yan etkiler nadiren görülebilir.
Bir seans ne kadar sürer?
Bir plazmaferez seansı, hastanın durumuna ve tedavi protokolüne bağlı olarak genellikle 1 ila 3 saat arasında sürer.
Kaç seans gerekir?
Gereken seans sayısı, hastalığın türüne, şiddetine ve hastanın tedaviye verdiği yanıta göre değişir. Bazı durumlarda birkaç seans yeterli olurken, kronik hastalıklarda daha uzun süreli veya aralıklı tedaviler gerekebilir.
Plazmaferezin yan etkileri var mı?
Her tıbbi prosedürde olduğu gibi plazmaferezin de potansiyel yan etkileri vardır. Bunlar arasında kan basıncında düşüş, alerjik reaksiyonlar, damar yoluyla ilgili sorunlar (morarma, enfeksiyon), kalsiyum düşüklüğü ve kan pıhtılaşma sorunları bulunabilir. Bu riskler, işlem öncesi ve sırasında yakından takip edilir.
Görseller Pexels kaynaklıdır.
