Sevr Antlaşması Nedir?

Sevr Antlaşması Kısaca Nedir?

Sevr Antlaşması, Birinci Dünya Savaşı’nı sonlandırmak amacıyla mağlup Osmanlı İmparatorluğu ile İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, İtalya ve diğer müttefikler) arasında taslak olarak hazırlanan ve imzalanan bir barış antlaşmasıdır. Antlaşma, Osmanlı’nın Anadolu’daki varlığını çok küçük bir bölgeye indirgiyor, Boğazlar üzerinde uluslararası kontrol öngörüyor ve azınlıklara geniş haklar tanıyordu. Ancak bu antlaşma, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından hiçbir zaman onaylanmadığı ve Kurtuluş Savaşı ile reddedildiği için hukuken ve fiilen yürürlüğe girmemiştir.

Antlaşmanın Detayları ve Amaçları

Sevr Antlaşması’nın temel amacı, Birinci Dünya Savaşı’nda yenik düşen Osmanlı İmparatorluğu’nun topraklarını İtilaf Devletleri’nin çıkarları doğrultusunda paylaşmak ve imparatorluğu tamamen tasfiye etmekti. Osmanlı heyeti, ağır baskılar altında bu antlaşmayı imzalamıştır. Antlaşma, Osmanlı’nın egemenlik haklarını büyük ölçüde kısıtlıyor ve imparatorluğu ekonomik, askeri ve siyasi olarak tamamen bağımlı hale getiriyordu.

Antlaşmanın Önemli Maddelerinden Örnekler

• Toprak Paylaşımı: Osmanlı İmparatorluğu’na İstanbul ve küçük bir Anadolu toprağı bırakılıyordu. Ege Bölgesi ve Doğu Trakya Yunanistan’a, Güneydoğu Anadolu Fransa’ya, Antalya ve Konya çevresi İtalya’ya, Musul ve Irak İngiltere’ye veriliyordu. Doğu Anadolu’da bağımsız bir Ermenistan ve Kürtler için özerk bir bölge öngörülüyordu.
• Boğazlar: Çanakkale ve İstanbul Boğazları uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecek, tüm devletlerin gemilerine açık olacaktı. Osmanlı’nın bu bölge üzerinde hiçbir askeri veya idari yetkisi kalmayacaktı.
• Askeri Kısıtlamalar: Osmanlı ordusu sembolik bir güce indirilecek, ağır silah bulundurması yasaklanacak ve mecburi askerlik kaldırılacaktı.
• Ekonomik ve Mali Kısıtlamalar: Osmanlı’nın maliyesi ve ekonomisi, İtilaf Devletleri’nin denetimine bırakılacak, gümrük gelirleri ve devlet borçları üzerinde kontrol sağlanacaktı.
• Azınlık Hakları: Osmanlı sınırları içindeki azınlıklara çok geniş haklar tanınıyor, bu durum dış müdahalelere zemin hazırlıyordu.

Antlaşma Neden Uygulanamadı?

Sevr Antlaşması’nın uygulanmamasının en temel nedeni, Mustafa Kemal Atatürk liderliğindeki Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) bu antlaşmayı hiçbir şekilde tanımaması ve antlaşma hükümlerine karşı Türk Kurtuluş Savaşı’nı başlatmasıdır. Milli Mücadele’nin zaferi, İtilaf Devletleri’ni Sevr’den vazgeçmeye zorlamış ve yerine Türkiye Cumhuriyeti’nin bağımsızlığını ve sınırlarını onaylayan Lozan Barış Antlaşması’nın imzalanmasını sağlamıştır.

Karıştırılanlar

• Sevr Antlaşması Uygulandı mı? Hayır, Sevr Antlaşması Osmanlı temsilcileri tarafından imzalanmış olsa da, TBMM tarafından onaylanmadığı ve Türk Kurtuluş Savaşı ile reddedildiği için asla hukuken yürürlüğe girmemiş ve fiilen uygulanmamıştır.
• Sevr ile Lozan İlişkisi Nedir? Lozan Barış Antlaşması, Sevr Antlaşması’nın yerine geçerek Türkiye Cumhuriyeti’nin uluslararası alandaki bağımsızlığını, sınırlarını ve egemenliğini kesinleştiren, uluslararası alanda tanınmasını sağlayan antlaşmadır. Lozan, Sevr’in tamamen zıttı ve geçersiz kılıcısıdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Sevr Antlaşması ne zaman imzalandı?

Birinci Dünya Savaşı sonrası dönemde, İtilaf Devletleri ile Osmanlı İmparatorluğu arasında imzalanmıştır.

Sevr Antlaşması’nı kimler imzaladı?

Osmanlı İmparatorluğu’nu temsilen bir heyet ile başlıca İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Yunanistan vb.) arasında imzalanmıştır.

Sevr Antlaşması neden geçersiz sayıldı?

Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından tanınmadığı, onaylanmadığı ve Kurtuluş Savaşı ile reddedilerek yerine yeni bir devletin (Türkiye Cumhuriyeti) kurulmasıyla hukuki dayanağını kaybettiği için geçersiz sayılmıştır.

Sevr Antlaşması’nın yerine hangi antlaşma geçti?

Sevr Antlaşması’nın yerine, Türkiye Cumhuriyeti’nin bağımsızlığını ve uluslararası statüsünü belirleyen Lozan Barış Antlaşması geçmiştir.

Görseller Pexels kaynaklıdır.