- Sabetayizm, 17. yüzyılda Sabetay Sevi tarafından ortaya atılan, Yahudi mistisizmine dayalı, mesihçi bir akımdır.
- Takipçileri, Sabetay Sevi’yi beklenen Mesih olarak kabul eder ve dışarıdan başka bir dine mensup gibi görünerek gerçek inançlarını gizleme pratiğini benimsemişlerdir.
- Genellikle İslam dinini benimsemiş gibi görünen ancak kendi içlerinde Sabetayizm’e bağlı bir topluluktur.
Sabetayist Nedir?
Sabetayizm, 17. yüzyılda İzmir’de yaşayan haham Sabetay Sevi’nin kendisini Mesih ilan etmesiyle ortaya çıkan, Yahudi inançlarına dayalı mistik ve mesihçi bir akımdır. Sabetay Sevi’nin taraftarları Sabetayist olarak adlandırılır. Bu akımın en belirgin özelliği, takipçilerinin dışarıdan farklı bir dine mensup gibi görünerek (çoğunlukla İslam’a geçiş yaparak) gerçek inançlarını ve ritüellerini gizlemesidir.
Sabetayistler Kimlerdir?
Sabetay Sevi’nin takipçileri, onun mesihliğine inanmış ve Osmanlı İmparatorluğu’nda baskı ve takip riskiyle karşı karşıya kaldıklarında toplu halde İslam’a geçtiklerini beyan etmişlerdir. Bu geçiş, görünüşte yaşanmış olsa da, içlerinde Sabetay Sevi’ye olan inançlarını sürdürmüş ve kendi özgün inanç sistemlerini, adetlerini ve törenlerini gizlice devam ettirmişlerdir.
İnanç ve Pratikleri
- Mesih İnancı: Sabetay Sevi’yi beklenen Mesih olarak kabul ederler.
- Gizlilik (Tekfur/Takiye): Dışarıdan İslam’ı benimsiyor gibi görünürken, kendi içlerinde Sabetayist pratikleri sürdürürler. Bu durum, ‘çifte hayat’ olarak da tanımlanabilir.
- Özgün Ritüeller: Kendi özel bayramları, oruçları ve dini toplantıları bulunur. Bu ritüeller genellikle gizli tutulur.
- Evlilik: Genellikle kendi toplulukları içinden evlenmeyi tercih ederler.
Sabetayizm’in Tarihsel Gelişimi
Sabetay Sevi’nin kendisini Mesih ilan etmesiyle başlayan hareket, kısa sürede Yahudi dünyasında büyük yankı uyandırmıştır. Ancak, Sevi’nin Osmanlı İmparatorluğu tarafından tutuklanıp İslam’a geçmek zorunda kalmasıyla hareket dağılma sürecine girmiş, ancak takipçileri gizlice varlıklarını sürdürmüştür. Özellikle Osmanlı İmparatorluğu’nun çeşitli şehirlerinde, özellikle de Selanik’te yoğunlaşmışlardır. Günümüzde bu topluluğun izleri farklı coğrafyalarda görülmektedir.
Karıştırılanlar
Sabetayizm, bazen genel Yahudi cemaati veya İslam’ın çeşitli mezhepleriyle karıştırılabilir. Ancak Sabetayistler, ne ortodoks Yahudilik ile ne de genel Sünni veya Alevi İslam ile aynı inanç ve pratiklere sahiptir. Onlar kendi içinde kapalı, Sabetay Sevi’nin öğretilerine dayalı özgün bir inanç topluluğudur.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
- Sabetayistler neden gizli yaşar?
- Sabetay Sevi’nin İslam’a geçmek zorunda kalması ve topluluğun dış baskılardan korunma isteği, gizliliğin temel nedenidir. Bu gizlilik, inançlarını ve kimliklerini koruma amacı taşır.
- Sabetayistlerin sayısı ne kadardır?
- Gizli bir topluluk olmaları nedeniyle kesin sayıları bilinmemektedir. Farklı tahminler bulunsa da, somut bir veri yoktur.
- Sabetayizm bir din midir?
- Sabetayizm, Yahudi mistisizmi kökenli mesihçi bir akımdır. Kendi içinde dini pratikleri, inançları ve toplumsal yapısı olan, dini bir hareket olarak değerlendirilir.
Görseller Pexels kaynaklıdır.
